Vaak nemen we levensbehoeftebehoeften zoals daglicht voor vanzelfsprekend. We vroegen ons dan ook af: wat doet een dag zonder daglicht met ons? Kun je jou voorstellen hoedanig het nieuws op hol zou springen als we een dag zonder daglicht moesten overbruggen? Welke headlines er allemaal zouden voorkomen met daarin allerlei doemscenario’s uitgelicht. Hoe opgelucht we zouden zijn als de volgende morgen weer alles zoals vanouds zou zijn? Want hoe zouden wij dit oplossen? Geen daglicht meer. Wellicht is kunstmatig daglicht een tijdelijke oplossing. Er zijn vast blockbusters waarvan wij niet afweten die dit thema al hebben vastgelegd. Het blijft een vreemd idee, geen daglicht meer. In deze blog gaan we kijken of we antwoord kunnen geven op de vraag ‘Wat doet een dag zonder daglicht met ons?’ door in te gaan op interessante onderzoeksresultaten en feiten over daglicht waarin architectuur een grote rol speelt. Ook de voordelen van daglicht op de gezondheid komen ruim aan bod. Pas ze meteen toe op jouw werk en in je privéleven en het resultaat is verrassend.

Om meteen van start te gaan, schijnen wij het licht op de bekende architect, designer en onderzoeker Carlo Volf. Hij heeft meerdere publicaties op zijn naam staan en is onder andere awardwinnaar van Innovation Prize UNESCO Year of Light en Koizumi International Lightning Competition (Japan). Maar waar de meeste hem als onderzoeker vast van kennen, is zijn film ‘Daylight Factors – or Solar Architecture’. Het is een film over kunstmatig daglicht, natuurlijk daglicht en de gezondheid van de mens. Bekijk de film hieronder.

 

 

Verhogen van productie en creativiteit in bedrijven

Iets meer dan een jaar geleden publiceerde NRC Handelsblad het artikel ‘Beste baas, geef ons licht’. In het artikel wordt ingehaakt op een gebrek aan licht op de werkvloer en de effecten daarvan. NRC Handelsblad trekt vier interessante conclusies:

  1. Er gaat niets boven daglicht
    • Een goed verlichte ruimte zorgt voor minder slaperigheid
    • Natuurlijk licht op kantoor zorgt voor een betere nachtrust en je kunt je voorstellen dat dit invloed heeft op de productiviteit van een werknemer
    • Op basis van het aantal zonuren op jaarbasis is aanvullende verlichting noodzakelijk om de vereiste verlichtingssterkte op de werkplek te garanderen
    • Daglicht beïnvloedt de stemming, eetlust en alertheid
  2. We zijn productiever bij veel licht
    Meerdere onderzoeken tonen aan dat licht effect heeft op de productiviteit van werknemers. Als de hoeveelheid lux toeneemt, neemt ook vaak de productiviteit toe. NRC Handelsblad merkt dan ook dit op:

Een Amerikaans onderzoek uit 1982 probeerde de productiviteit van kantoormedewerkers bij verschillende verlichtingssterktes uit te drukken in geldwinst. Bij 500 lux waren de verlichtingskosten goedkoop, maar deden de arbeiders langer over hun werk en was er dus geen winst; bij 1.500 lux was er volgens het onderzoek een winst te behalen van 840 dollar per persoon per jaar.

  1. Wij zijn creatiever in het schemerdonker

Ook dit is met onderzoeken bevestigd. Duitse onderzoekers stelden vast dat de respondenten creatiever waren wanneer zij zich bevonden in een minder verlichte ruimte dan respondenten in een ruimte die meer was verlicht. Interessant, want betekent dit dan niet dat architecten, aannemers en andere partijen die bij de bouw van bedrijfspanden zijn betrokken rekening moeten houden met het ontwerp als het gaat om het doel van de gebruiksruimte? Wij sluiten strakjes alvast de raambekleding bij het brainstormen en gooien ze weer open wanneer onze computers gaan warmdraaien.

  1. Van te weinig licht word je somber
    Ook op jouw brein en gevoel heeft daglicht effect. Het stofje serotonine wordt minder gestimuleerd bij weinig licht en dat is nou juist het stofje dat je blij maakt. Daarom zijn veel mensen in de zomer ook vrolijker en in de winter voelen zij zich vaak verslagen en down.

Wellicht al vier feiten die je al wist, maar het is wel noemenswaardig. Vooral omdat deze daglichtfeiten jouw werk of nog belangrijker, jouw winst als ondernemer of werkgever kunnen beïnvloeden. Ben je bijvoorbeeld bezig met het bouwen van een bedrijfspand of woning? Let dan goed op. Je wilt immers niet dat jouw werknemers, de werknemers van jouw klant of jouw gezinsleden gezondheidsklachten krijgen die je waarschijnlijk aan andere factoren zou toeschrijven.

De verlichting kan slecht zijn, en je kunt je daar niets van aantrekken. Je mist niets, je accepteert het licht zoals het is. Maar als je eenmaal hebt ervaren wat echt goede verlichting is, voegt dat een nieuwe waarde toe aan je leven. – Poul Henningsen

 

De daglichtlamp als aanvulling of behandeling

Slaapwijzer.net schonk in een artikel ook aandacht aan het onderwerp ‘het effect van daglicht op de gezondheid’. Hierbij wordt kritisch bekeken in hoeverre de daglichtlamp een goede vervanging of aanvulling zou kunnen zijn op natuurlijk daglicht bij mensen met stemmingsproblematiek of slaapklachten. In 21 vragen en antwoorden word je over dit onderwerp wijzer gemaakt door Ybe Meesters, klinisch psycholoog bij Universitair Medisch Centrum Groningen en hoofd van de polikliniek winterdepressie. De opmerkelijkste vonden wij het antwoord op de vraag “Kan geregeld naar de zonnebank gaan een goed alternatief zijn van de daglichtlamp? Je hebt je portie licht te pakken en kleurt ook nog eens lekker bij”. Ybe Meesters antwoordde met: “Een zonnebank is zeker geen goed alternatief. Het effect van daglicht en een daglichtlamp wordt voornamelijk bereikt doordat dat licht op het netvlies valt. Het licht van zonnebanken bestaat voornamelijk uit ultraviolet licht. Dat licht is schadelijk en als dat gedurende lange tijd op het netvlies zou vallen leidt dat tot oogschade.”

daglicht onderzoeken gezondheidHet zonnebank element in dit antwoord vonden wij niet zo interessant. Vooral het gegeven dat het licht op het netvlies moet vallen om effect te hebben op de gezondheid, is verrassend. Het gaat dus niet om in het licht aanwezig te zijn. Onduidelijk hier is of het gaat om frontaal licht op het netvlies of zijdelings licht op het netvlies. Wanneer het de eerstgenoemde is, zouden gebouwen dan anders ontworpen worden om meer invloed te hebben op de eindgebruikers daarvan? Vaak zitten wij niet frontaal tegen een raam aan, maar met ons zijde. We kunnen wel zeggen dat je het antwoord van ons tegoed houdt, maar daar houden we zelf ook niet van. We wilden het ook nu weten, dus vroegen wij het aan de man in kwestie, Ybe Meesters. Hij geeft aan dat het licht van opzij mogelijk iets minder intensief is, maar het niet uitmaakt zolang het licht maar op het netvlies valt. Ook stelden wij hem deze vragen:

Zouden bijvoorbeeld lichtkoepels in het dak de gezondheid verbeteren? En waarmee zouden architecten en aannemers rekening kunnen houden bij het ontwerpen en bouwen van gebouwen als het gaat om het optimaliseren van de hoeveelheid daglicht die binnenkomt?

“Betere verlichting in gebouwen is zeker een goede zaak en lichtkoepels kunnen daarbij behulpzaam zijn. Bouwers zouden er goed aan doen te zorgen voor veel lichtinval (grote ramen), zodat het daglicht optimaal kan binnenvallen. Daarbij moet men er wel voor zorgen dat het licht niet hinderlijk is voor de personen binnen tijdens hun bezigheden, anders zal de dan gebruikte zonwering weer het effect teniet doen. Tevens kan men goede kunstverlichting installeren, mogelijk dynamische verlichting. Ook kan men kiezen voor speciaal glas waarbij het UV licht (van belang voor de aanmaak van vitamine D) wordt doorgelaten”.

Uit het interview kwam ook naar voren dat bij vermoeidheid in de winter of het slecht kunnen opstaan in de ochtend, je mogelijk profijt zou hebben bij het gebruik van een daglichtlamp. Een stapje verder is het gebruik van een daglichtlamp bij winterdepressies. Merk je dat je gesteldheid of dat van je werknemers zodanig verandert in de winter, dan is het niet eens zo’n gek idee om hier meer achter te zoeken en hulp in te schakelen.

 

Geavanceerde daglichtlamp, de HealWell

Philips ontwierp een geavanceerd lichtsysteem, de HealWell. Je zou bijna kunnen zeggen dat dit een complexe daglichtlamp is, maar wij denken dat we Philips daarmee tekort doen. Waarom de HealWell nodig is? Een overschot aan zonlicht is in Nederland niet het geval, zeker niet in de wintermaanden. Dit gebrek aan natuurlijk licht met een groter spreidingsbereikbaarheid, biedt kansen aan bedrijven zoals Philips die zich bezighouden met het creëren van kunstmatig daglicht. Slim van Philips, maar vooral fijn voor ziekenhuispatiënten die gebruik mogen maken van de HealWell verlichting van Philips. Deze verlichting stemt zich af op menselijke slaap-waakritme waardoor patiënten beter slapen, zich gelukkiger voelen en zelfs sneller genezen.

Het commerciële belang van Philips zal natuurlijk meespelen in het vermarkten van de HealWell. Echter, Philips ziet ook dat het aanbod alleen mogelijk en succesvol was op het moment dat onderzoeken aantonen dat een dergelijk product de gezondheid kan beïnvloeden. Ook zorgverleners ervaren comfort bij het gebruik van dit type verlichting. Afhankelijk van het werk dat zij verrichten, kunnen zij het licht in één handeling aanpassen. In de onderstaande commercial van de HealWell zie je hoe patiënten en zorgverleners gebruik kunnen maken van dit lichtsysteem.

 

Daglicht in verzorgingshuizen  

We hebben nu gezien dat de Philips HealWell positief invloed kan hebben op het herstel en de gemoedstoestand van ziekenhuispatiënten. University College Roosevelt en WVO Zorg waren ook benieuwd naar de voordelen van daglichtlampen, maar dan op hun kwetsbare doelgroep, namelijk dementerende cliënten. In dit onderzoek stond het effect van het naar binnen brengen van daglicht op het gedrag van cliënten, op hun slaap en hun dag- en nachtritme centraal. Dementerende cliënten vertonen namelijk slaapproblemen waarbij juist overdag wordt geslapen en ’s nachts zij onrustig gedrag vertonen. Je begrijpt dat dit niet alleen de cliënt beïnvloedt, maar ook de zorgverleners die om deze reden om een oplossing vragen. De onderzoekers van University College Roosevelt gingen aan de slag met de verblijven van de cliënten. Deze verblijven, ook wel door hen huiskamers genoemd, zijn verlicht met daglichtlampen van ca. 1300 lux aan lichtwaarde. De lampen die zij voor het onderzoek hadden geïnstalleerd, verschafte 50 tot 200 lux licht aan de cliënten. Met het apparaat ‘FITBIT activiteitentracker’ zijn de activiteiten van de cliënten bijgehouden. Cliënten zijn na het installeren van de nieuwe verlichting actiever geworden. De avonden en nachten worden ook gekenmerkt als zijnde rustiger. Bovendien zijn de cliënten meer gaan slapen. De slaapefficiency gedurende de nacht is van 86% vóór het aanbrengen van het daglicht aanzienlijk toegenomen tot 92% ná het aanbrengen van het daglicht. Cliënten zijn ook minder angstiger geworden en hebben een betere stemming. Het mooiste resultaat is dat het aantal valpartijen tot nagenoeg nul is gereduceerd.

Het onderzoek heeft naar ons zeggen positieve resultaten kunnen aantonen. Belangrijker is uiteraard het antwoord op de vraag: ‘Wat gaan we met deze onderzoeksresultaten doen?’. Mooi zou zijn als de verlichting in meerdere gebouwen zoals verzorgingshuizen en ouderencentra geoptimaliseerd wordt. We hopen daarom ook om niet alleen op duurzaamheid hard in te zetten als het komt op het verbeteren van de toekomst. En nu we er zo bij nadenken, valt dit eigenlijk wel onder duurzaamheid. Duurzame ontwikkeling om precies te zijn. Wellicht biedt dit kansen aan architecten, aannemers en eindgebruikers om de handen ineen te slaan voor de verbetering van de leefomgeving binnen gebouwen.

 

Het uur verzetten = bioritme op hol

Mocht je jou afvragen hoe je in de nabije toekomst invloed kan uitoefenen op jouw gezondheid door middel van daglicht. We’ve got news for you! Of eigenlijk is het geen nieuws, want je weet al een paar dagen of misschien wel weken dat het er weer zit aan te komen. We zitten er allemaal niet op te wachten, maar het gaat toch weer gebeuren. Op zaterdag 24 maart op zondag 25 maart verzetten wij weer het uur. De een heeft er minder last van dan de ander en soms kun je zelfs het ene jaar wel een verandering in jouw bioritme ervaren en een ander jaar juist weer niet. Hoe dan ook, je kunt er niet omheen. De klok wordt verzet en dat heeft effect op de hoeveelheid slaap die je krijgt en de hoeveelheid daglicht die jij tot je neemt. Vooral ouders van kleine kinderen hebben een hekel aan het verzetten van het uur. Het is ook logisch dat kleine kinderen die geen besef van tijd hebben, ze kunnen immers geen klok kijken, het meeste last hebben. Hun bioritme is in de war en komend weekend is onze zomertijd de boosdoener. Dokter Nandi vertelt in het onderstaande filmpje aan het Amerikaanse WXYZ-TV Detroit dat de verandering van wintertijd naar zomertijd inderdaad jouw bioritme op de kop kan zetten en dat een uur minder slaap degelijk gezondheidsgevolgen heeft. Nog belangrijker; hij geeft je tips hoe je het beste hiermee om kan gaan.

 

 

Daglichtberekeningen tijdens ontwerpen van gebouwen

We deden al eerder in deze blog vriendelijk beroep op architecten, aannemers en eindgebruikers om samen te werken aan betere dagverlichting of natuurlijke verlichting met het doel de gezondheid te verbeteren, op korte en lange termijn. Gelukkig kunnen wij ook ons steentje bijdragen door middel van de daglichtberekeningen die wij maken. En om niet te vergeten is er wetgeving waaraan een gebouw moet voldoen. Zo wordt de daglichtberekening onderworpen aan een hoge eis (de minimale equivalente daglichtoppervlakte eis) waar een ontwerp aan moet voldoen volgens de bouwbesluittoets. De bouwbesluittoets wordt afgenomen door de gemeente wanneer een bouwplan is ingediend. Dit bouwplan wordt door middel van een vergunningsaanvraag (de Omgevingsvergunning) verstrekt aan de gemeente. Zoals de hoge eis al door zijn naam laat weten, gaat het hier alleen om het minimum daglicht waaraan een gebouw moet voldoen. Nu de voordelen zijn besproken van voldoende daglicht en de effecten daarvan op de gezondheid, wil je toch als architect of eigenaar van een gebouw kijken waar er kansen liggen om wat betreft daglicht een optimum te behalen? Wij zijn benieuwd of klanten hier specifiek naar vragen; meer daglicht dan is vereist in het Bouwbesluit. En voor ons de taak om uit te zoeken hoeveel daglicht bij individuele ontwerpen benodigd is om de gezondheid te bevorderen, zodat wij dit als advies in onze bouwbesluitberekeningen mee kunnen nemen.

 

Conclusie

In deze blog behandelden wij recente en opmerkelijke resultaten wat betreft het effect van daglicht of kunstmatig licht op de gezondheid van bewoners, werknemers en patiënten en cliënten. Denk maar eens na, dit zijn toch de omgevingen waar je je op je prettigst en gezondst wil voelen; je eigen woning, je werk en in het ziekenhuis of verzorgingshuis? Opmerkelijk is dat daglicht veel meer met onze geestelijke gesteldheid doet dan wij in eerste instantie hadden verwacht. Ook de fysieke vorderingen die cliënten maakten na het aanpassen van de verlichting, is verrassend. Goed dat er oplossingen zijn voor de gezondheidsklachten die zijn besproken.

We zijn ervan overtuigd dat een dag zonder daglicht ons geestelijk in de war brengt (ons bioritme) maar dat er geen significante gevolgen zijn waar te nemen op onze gezondheid. Dit zou zeker wel het geval zijn op lange termijn, gezien de onderzoeksresultaten die we in deze blog hebben besproken.

We hopen je met deze blog meer inzicht te hebben gegeven over methodes die je vrijwel direct in de praktijk kan toepassen als je daar invloed over hebt en anders het belang van goede verlichting aan de man te brengen.